Witamy w zakładce Artykuly
Pierwsza pomoc.
Czy kiedykolwiek będziemy musieli jej udzielać? Czy kiedykolwiek będziemy jej potrzebować? A jeśli tak czy osoba która będzie chciała nas uratować, pomóc ocalić życie, nie zaszkodzi nam, skazując na dożywotnie kalectwo? A może do końca życia nie wybaczymy sobie, że mimo chęci ratunku pozwoliliśmy umrzeć człowiekowi, którego mogliśmy uratować. Tylko dlatego że przez całe życie nie znaleźliśmy dziesięciu godzin, aby poświęcić je na zdobycie wiedzy i umiejętności niezbędnych do niesienia pomocy w sytuacjach, które często zmieniają życie w śmierć.
Cóż więc możemy zrobić, aby nie stać się mimowolną ofiarą lub sprawcą niekompetencji w czasie akcji ratunkowej? Odpowiedź jest prosta. Są dwie drogi, które prędzej czy później powinny zakończyć się praktycznym szkoleniem. Pierwsza to samodzielne zdobywanie wiedzy z publikacji poświęconych tej tematyce czy też z internetu, druga to praktyczne i teoretyczne kursy odbywające się w każdym większym mieście na terenie całego kraju. Czy warto?
Resuscytacja krążeniowo-oddechowa
Pojęcie RESUSCYTACJA w tłumaczeniu medycznym oznacza przywrócenie podstawowych funkcji życiowych (tętno i oddech). W mowie potocznej słowo RESUSCYTACJA oraz REANIMACJA stosowane są raczej zamiennie, więc dla osób nie związanych z medycyną nie ma większej różnicy.
Ale czemu umiejętność sztucznego oddychania i masażu serca jest tak ważna?
Do zatrzymania akcji serca lub bezdechu może dojść w każdej chwili, z różnych przyczyn np.: nagłe choroby serca lub płuc (zawał mięśnia sercowego, zator płucny), wypadki związane z utratą krwi lub uszkodzeniem czaszkowo-mózgowym, zatrucia, porażenie prądem elektrycznym, uszkodzenie symulatora serca, nagłe zanurzenie w zimnej wodzie (szok termiczny), ostra reakcja uczuleniowa (wstrząs anafilaktyczny) itd.
Warto wspomnieć, że oddech i krążenie krwi to podstawowe funkcje życiowe, które bez siebie nie mogą istnieć. Jeśli człowiek przestanie oddychać, to po krótkim czasie przestanie mu również bić serce. Z kolei przy zatrzymaniu akcji serca oddech również ustanie. Dlatego niezwykle cenna jest umiejętność podtrzymania tych funkcji do czasu przybycia fachowej pomocy medycznej, która odpowiednimi lekami i zabiegami usunie (w miarę możliwości) przyczynę zatrzymania oddechu lub/i tętna.
W skutek zaburzeń podstawowych funkcji życiowych, najważniejsze narządy człowieka (mózg, serce, płuca) nie są zaopatrywane w odpowiednią ilość natlenowanej krwi. Mózg jest najmniej tolerancyjny wobec braku tlenu i zaczyna bezpowrotnie obumierać już po 4 minutach od momentu zaprzestania dostarczania tego pierwiastka poprzez płynącą krew. Jak widzimy, o przeżyciu człowieka decydują sekundy płynące od zaniku funkcji życiowych do podjęcia resuscytacji.
Aby móc zagłębić się w czynności podejmowane podczas RKO (resuscytacji krążeniowo-oddechowej), należy odpowiedzieć sobie na pytanie: kiedy takie czynności można i należy podjąć? Po pierwsze określamy, czy poszkodowany jest przytomny. Dokonujemy tego przez sprawdzenie jego reakcji na: GŁOS, DOTYK, BÓL.
Jeśli pacjent nie reaguje na żaden czynnik, oznacza to, że jest nieprzytomny. W tym momencie najlepiej wezwać pomoc, ponieważ brak przytomności to zagrożenie życia.
Kolejne kroki naszych działań powinny się opierać na tzw. Schemacie ABC. Dlaczego akurat ABC? Ponieważ jest to łatwy do zapamiętania skrót angielskich nazw następujących czynności:
A - Airway (udrożnienie dróg oddechowych)
B - Breathing (sprawdzenie oddechu)
C - Circulation (sprawdzenie oznaki zachowanego krążenia)
Zgodnie z powyższą formułą ABC najpierw udrażniamy drogi oddechowe poszkodowanego. Manewr ten wykonujemy odchylając delikatnie głowę pacjenta do tyłu, trzymając jedną ręką za czoło, a drugą za brodę.
Przeciwwskazaniem do zastosowania takiego udrożnienia jest podejrzenie urazu kręgosłupa w odcinku szyjnym. Jeśli wiemy, że poszkodowany spadł z wysokości, uderzył głową o podłoże, bądź widzimy oznaki uszkodzeń czaszkowo - mózgowych (wyciek płynu z ucha, nosa, bądź ust, zasinienia wokół oczu lub widoczne urazy czaszki) wówczas udrożnienie wykonujemy nieco inaczej. Unosimy tylko żuchwę pacjenta w kierunku pionowym (do góry). Można to uzyskać, naciskając do przodu obu kciukami kąty żuchwy lub przez pociągnięcie za zęby dolne tak, aby wysunęły się one przed zęby górne. W ten sposób powodujemy iż język (będący u nieprzytomnego wiotkim mięśniem) nie zapada się, uniemożliwiając tym samym docieranie powietrza do płuc pacjenta.
Po odchyleniu głowy lub uniesieniu żuchwy otwieramy usta poszkodowanego i sprawdzamy czy w jamie ustnej nie znajdują się ciała obce. Mogą to być kawałki jedzenia, wymiociny, zanieczyszczenia typu: ziemia, glony itp., a także protezy zębowe, które także należy usunąć! Jeśli wszystkie te czynności zostały już wykonane, przechodzimy do punktu B. Oddech sprawdzamy przybliżając swoje ucho do ust i nosa poszkodowanego. Wtedy przez około 10 sekund (nie mniej!) wysłuchujemy szmerów powietrza, wyczuwamy na naszym uchu prąd wydychanego powietrza, a także obserwujemy ruchy klatki piersiowej ratowanego (w tym celu kładziemy naszą dłoń na klatce piersiowej pacjenta i obserwujemy czy się porusza).
Jeśli nie czujemy, nie słyszymy ruchów powietrza, a klatka piersiowa się nie unosi, oznacza to BEZDECH. Przystępujemy zatem niezwłocznie do RESUSCYTACJI ODDECHOWEJ, czyli do sztucznego oddychania.
Znane są trzy metody tego zabiegu:
-
"usta-usta",
-
"usta-nos",
-
"usta-usta, nos".
Najczęściej stosowaną jest metoda "usta-usta". W celu jej przeprowadzenia kładziemy jedną rękę na czole pacjenta zatykając jednocześnie palcami jego nos, a drugą ręką odciągamy żuchwę, aby usta były rozchylone.
Obejmujemy następnie szeroko własnymi ustami usta poszkodowanego (najlepiej przez maseczkę lub kawałek folii z otworkiem) i wykonujemy 2 wdechy. Po wykonaniu każdego z nich odsuwamy się pozwalając na swobodny wypływ wdmuchniętego powietrza i obserwujemy jednocześnie ruchy klatki piersiowej potwierdzające dotarcie powietrza do płuc.
Jeśli po dwóch wdechach wstępnych nie powrócił prawidłowy oddech u pacjenta przechodzimy do punktu C.
Według najnowszych zaleceń Europejskiej Rady Resuscytacji osoby bez wykształcenia medycznego nie wykonują badania tętna. Powinni za to sprawdzić tzw. oznaki zachowanego krążenia, którymi to mogą być: ruchy pacjenta, kaszel, naturalne zaróżowienie skóry itp. Jeśli nie stwierdza się oznak zachowanego krążenia, przystępujemy wówczas do RESUSCYTACJI KRĄŻENIOWEJ, czyli do masażu serca. Obnażamy klatkę piersiową poszkodowanego w celu odpowiedniej lokalizacji miejsca ucisku. Jeśli konieczne jest rozerwanie lub przecięcie ubrań to należy to zrobić.
Miejsce ucisku znajduje się tuż poniżej połowy mostka (1/3 jego wysokości). Jest to ważne, gdyż niewłaściwa lokalizacja może spowodować odłamanie się mostka, czego efektem są liczne obrażenia wewnętrzne (płuc, serca, wątroby itd.). Jadąc palcem wzdłuż linii podżebrowej docieramy do wyrostka mieczykowatego, od którego odkładamy szerokość 2-3 palców i dokładamy obok nich nadgarstek drugiej ręki.
Mostek uciskamy jak najmniejszą powierzchnią dłoni, nie tracąc kontaktu z ciałem poszkodowanego. Należy pamiętać, aby nasze ramiona znajdowały się prostopadle do klatki piersiowej pacjenta. Przy wyprostowanych łokciach naciska się na mostek wgłębiając go na 3-5 cm w kierunku kręgosłupa.
Aby dostatecznie zaopatrzyć najważniejsze narządy w natlenowaną krew wykonujemy masaż z szybkością ok.100 uciśnięć na minutę (u osób dorosłych). Nacisk na mostek wykonuje się 15 razy, po czym dwa wdechy z częstotliwością ok. 15 na minutę. Po czterech cyklach ( 2/15 ) sprawdzamy, czy nie powróciły funkcje życiowe pacjenta. Schemat 2/15 zgodnie z ustawą ERC stosujemy dla osób dorosłych zarówno przy jednym ratowniku jak i dwóch. Z kolei cykl w stosunku 1oddech / 5 ucisków stosujemy dla dzieci (do 8-go roku życia), tak samo bez znaczenia na ilość ratujących, ale z częstotliwością 120-130 uciśnięć na minutę.
Można zadać sobie pytanie: do kiedy należy prowadzić reanimację? Otóż są trzy sytuacje, w których możemy odstąpić od RKO:
-
utrata sił ,czyli naszych fizycznych zdolności do prowadzenia dalszej resuscytacji
-
powrót czynności życiowych pacjenta
-
przejęcie poszkodowanego przez zawodowy personel medyczny.
Podczas masażu serca z powodu zbyt małej elastyczności kości dochodzi czasem do połamania żeber. Nie jest to jednak w żadnym wypadku powód do zaprzestania reanimacji. Masaż serca trzeba prowadzić z wyczuciem i zdecydowaniem, a te umiejętności dają tylko ćwiczenia praktyczne na kursach pierwszej pomocy.
Należy również wyraźnie zaznaczyć, że prawidłowej techniki wykonywania doraźnych zabiegów ratujących życie nikt nie jest w stanie właściwie nauczyć się z samej teorii. W tym celu niezbędne jest odbycie szkolenia z pierwszej pomocy, gdzie każdy ma możliwość praktycznego przećwiczenia reanimacji na manekinie. Na żywym pozorancie nie wolno ćwiczyć masażu serca, gdyż można doprowadzić do zaburzeń lub zatrzymania akcji serca! Im więcej takich praktycznych zajęć tym lepiej, ponieważ w sytuacji prawdziwego zagrożenia życia, na ratownika intensywnie wpływa stres. Wtedy automatyczne zastosowanie wyuczonego w praktycznych ćwiczeniach postępowania umożliwia właściwe przeprowadzenie akcji ratowniczej.
Nieprzytomny
Nieprzytomność (brak świadomości) jest to taki stan, w którym osoba poszkodowana nie reaguje na bodźce zewnętrzne, np. głos lub dotyk. Przyczyn utraty świadomości jest bardzo wiele, do jednej z nich, a zarazem najgroźniejszej należą urazy głowy, które bardzo często występują podczas wypadku samochodowego.
Aby stwierdzić, czy mamy do czynienia z osobą nieprzytomną powinniśmy wykonać kilka prostych, a zarazem skutecznych czynności:
-
osobę poszkodowaną należy chwycić za bark i lekko, a zarazem stanowczo potrząsnąć nim,
-
następnie należy osobie poszkodowanej dość głośno zadać pytanie np. "Czy Pan/Pani mnie słyszy?", "Halo! Czy coś się stało?" lub "Czy może Pan/Pani otworzyć oczy?",
-
jeżeli jednak dwa poprzednie działania nie przynoszą efektu można u poszkodowanego sprawdzić tzw. punkty bólowe, takim punktem jest np. płatek ucha, który należy chwycić w dwa palce i 2-3 razy ucisnąć. Jeżeli poszkodowany jest głęboko nieprzytomny, to z jego strony nie będzie żadnej reakcji na wyżej wymienione czynności.
Kiedy ratownik znajduje osobę poszkodowaną może mieć do czynienia z dwoma sytuacjami, a w każdej z nich postępowanie z poszkodowanym nieco się różni:
Jeśli osoba poszkodowana jest nieprzytomna, ale ma zachowany oddech. Wówczas postępowanie ratownika będzie polegało na udrożnieniu dróg oddechowych poprzez odchylenie głowy do tyłu, zaopatrzeniu powstałych podczas wypadku ran i urazów (tzw. zabiegi według potrzeb), ułożeniu poszkodowanego w pozycji bocznej ustalonej.
Jeżeli ratownik ma wystarczająco dużo czasu, to przed ułożeniem osoby poszkodowanej w pozycji bocznej ustalonej (bezpiecznej) może wykonać badanie fizykalne, które polega na dotykaniu poszczególnych części ciała poszkodowanego, począwszy od czubka głowy, skończywszy na stawie skokowym (kostkach).
Istotnym czynnikiem w badaniu fizykalnym jest to, aby poszkodowanego nie obracać na boki, nie podnosić mu głowy, a zarazem w miarę możliwości jak najgłębiej wsuwać dłonie, w celu odnalezienia jak największe ilości urazów. Ratownik przy wykonywaniu badania fizykalnego powinien być całkowicie skoncentrowany na poszkodowanym, i uważać na to, żeby nie pogłębić urazów powstałych podczas wypadku.
Przy badaniu fizykalnym zwracamy uwagę na :
-
łamanie kości,
-
krwawienia, szczególnie te, których od razu nie zauważymy np. na powierzchni pleców,
-
urazy czaszki-podczas dotykania na głowie można wyczuć wklęśnięcia, zgrubienia, rany otwarte. o podczas badania kręgosłupa należy skoncentrować się na wszelkich zgrubieniach, zwłaszcza w okolicy kręgosłupa szyjnego, o podczas badania brzucha szczególną uwagę zwracamy na to, czy brzuch "rośnie", jeżeli tak będzie może to świadczyć o tym, że wystąpił krwotok do jamy brzusznej.
Jeśli osoba poszkodowana jest nieprzytomna i nie oddycha to należy sprawdzić drożność dróg oddechowych, w razie potrzeby oczyścić jamę ustną, jeśli poszkodowany nadal nie oddycha należy wykonać dwa sztuczne wdechy, sprawdzić, czy występują u poszkodowanego oznaki zachowanego krążenia (oddech, kaszel lub ruchy pacjenta), a w przypadku ich braku należy przystąpić do pełnej resuscytacji.
Bardzo ważnym czynnikiem podczas udzielania poszkodowanemu pomocy jest udrożnienie dróg oddechowych i zachowanie ich drożności, dlatego jak najszybciej w miarę możliwości ratownika należy oczyścić jamę ustną poszkodowanego z zalegających w niej wymiocin, sztucznej szczęki, resztek pokarmów, itp., a następnie odchylić głowę ku tyłowi i ułożyć poszkodowanego w pozycji bocznej ustalonej (bezpiecznej).
Postępowanie z nieprzytomnym:
-
Reaguje na potrząsanie za bark i na głos - należy wezwać karetkę pogotowia (numer 999).
-
Należy ocenić oddech, a w przypadku stwierdzenia jego braku podjąć sztuczne oddychanie. Po stwierdzeniu, że osoba poszkodowana jest nieprzytomna i nie występują żadne objawy zachowanego krążenia należy podjąć sztuczne oddychanie i masaż serca.
-
Jeżeli poszkodowany ma zachowany oddech należy ułożyć go w pozycji bocznej ustalonej (bezpiecznej). Pozycja ta ma na celu zachowanie drożności dróg oddechowych, poprzez umożliwienie swobodnego wypływu z jamy ustnej śliny i wymiocin.
-
Jeżeli mamy możliwość, osobę poszkodowaną chronimy przed utratą ciepła, można to zrobić przez okrycie jej specjalnym kocem termoizolacyjnym lub zwykłym kocem.
Należy pamiętać o tym, aby poszkodowanego nie uderzać po twarzy (może to spowodować pogłębienie się urazów), nie wolno polewać go wodą (woda może dostać się do ust poszkodowanego i nastąpi zachłyśnięcie, co w rezultacie może doprowadzić do zatrzymania oddechu i akcji serca), osobie poszkodowanej nie wolno podawać nic do jedzenia i picia. Osoby poszkodowanej nie należy pozostawiać samej (chyba, że jest to konieczne do wezwania pomocy, np. wtedy kiedy ratownik jest sam). Należy kontrolować oddech, aby w przypadku jego zatrzymania, jak najszybciej podjąć resuscytację.
Czynności ratownicze w czasie wypadku drogowego.
Pamiętaj ! Nie będziesz mógł udzielać pomocy o ile sam nie będziesz bezpieczny! Zawsze staraj się najpierw zapewnić sobie bezpieczeństwo zanim przystąpisz do niżej opisanych czynności.
-
Zaparkuj samochód przed miejscem wypadku w celu dodatkowego zabezpieczenia przed staranowaniem unieruchomionych samochodów na drodze przez inny samochód włącz światła awaryjne i skieruj koła swojego auta w stronę skraju jezdni.
-
Zanim wysiądziesz z samochodu zadbaj o to aby być widocznym - (latarka,chemiczne światło,jaskrawa odzież)
-
Jeśli w pobliżu zdarzenia są inni ludzie poproś aby informowali nadjeżdżających kierowców o zagrożeniu.
-
Niezwłocznie powiadom : POLICJE, POGOTOWIE RATUNKOWE.
-
Oznacz miejsce zdarzenia trójkątami ostrzegawczymi,dodatkowymi światłami, flarami.
-
Nie które z pojazdów biorących udział w wypadkach mogą być w dalszym ciągu zagrożeniem . Zabezpiecz je odcinając zapłon, jeśli to możliwe odłącz akumulator. Zablokuj koła przed samoczynnym przemieszczaniem się samochodów.
-
Sprawdź czy na miejsca wypadku nie ma rozlanego paliwa, bezwzględnie i stanowczo zakaż palenia papierosów i używania otwartego ognia. Zwróć uwagę na inne niebezpieczeństwa takie jak , zerwane linie energetyczne ,czy niebezpieczne ładunki które mogą znajdować się w rozbitych samochodach.
-
Teraz rozpoznaj sytuacje poszkodowanych w wypadku. Pamiętaj najczęstsze urazy w wypadkach samochodowych to urazy kręgosłupa szyjnego ! Tak więc rannych możesz wydostać z samochodu tylko w przypadku kiedy jest zagrożone ich życie na przykład przez pożar samochodu, lub ich stan wymaga natychmiastowej reanimacji.
-
Najlepiej zakładaj że każdy z poszkodowanych odniósł uraz kręgosłupa szyjnego i w miarę możliwości staraj się udzielić pomocy bez wydostawania ich z pojazdy. Po za wyjątkiem kiedy zachodzi bezzwłocznie potrzeba przystąpienia do reanimacji.
-
W pierwszej kolejności udzielaj pomocy tym których życie jest zagrożone, następnie przystąp do przeszukania okolicy zdarzenia w celu odnalezienia ewentualnych ofiar, odrzuconych w czasie zderzenia czy też ofiar które w szoku oddaliły się o własnych siłach.
-
Staraj się obserwować wszystkich poszkodowanych aż do przybycia pomocy medycznej.
